Badania archeologiczne w Bazylice Grobu Pańskiego

Ukazał się pierwszy tom publikacji naukowych poświęconych projektowi badań archeologicznych w Bazylice Grobu Pańskiego w Jerozolimie. To owoc współpracy włoskich uczonych z Sapienza – Uniwersytetu w Rzymie, którzy od 2022 roku prowadzą wykopaliska w tym świętym miejscu. Publikacja otwiera serię, która w nadchodzących latach przybliży światu nauki bogactwo odkryć z tego niezwykłego miejsca.

Projekt Hagia Polis – wspólne dzieło chrześcijańskich wspólnot

Projekt Hagia Polis to inicjatywa archeologiczna i badawcza, która narodziła się z potrzeby chrześcijańskich wspólnot opiekujących się Bazyliką Grobu Pańskiego. W związku z pracami restauracyjnymi posadzki w częściach wspólnych oraz modernizacją instalacji, grecko-prawosławny Patriarchat Jerozolimy, franciszkańska Kustodia Ziemi Świętej oraz ormiański Patriarchat Jerozolimy powierzyły przeprowadzenie badań archeologicznych zespołowi włoskich specjalistów. W skład zespołu weszli eksperci z Fundacji Centrum Konserwacji i Restauracji La Venaria Reale, odpowiedzialni za renowację posadzki, firma Manens-Tifs zajmująca się instalacjami, IG Ingegneria Geotecnica monitorująca konstrukcje oraz Wydział Nauk o Starożytności Uniwersytetu Sapienza w Rzymie, który prowadzi badania archeologiczne.

Metody badawcze – dialog archeologii z teraźniejszością

Tom, napisany w całości po angielsku, przedstawia zarówno założenia projektu, jak i metody badawcze. Już sam spis treści ukazuje interdyscyplinarny charakter przedsięwzięcia – wśród autorów znajdują się archeolodzy, historycy, konserwatorzy, architekci, inżynierowie, specjaliści od dokumentacji cyfrowej, badacze źródeł pisanych, eksperci od materiałów, archeobotanicy, archeometrycy, numizmatycy i epigrafiści. Taka różnorodność podkreśla, że Bazyliki Grobu Pańskiego nie można zrozumieć, patrząc na nią tylko przez pryzmat jednej dyscypliny. To złożony organizm, w którym każdy kamień, powierzchnia, fragment czy dokument archiwalny składa się na jej wielowiekową historię.

Prowadzenie wykopalisk w tym miejscu to niezwykłe wyzwanie. Bazylika nie jest bowiem opuszczonym stanowiskiem archeologicznym, ale żywym kościołem, codziennie odwiedzanym przez zakonników, pielgrzymów i turystów. Każde działanie musi uwzględniać potrzeby liturgiczne, konserwatorskie i praktyczne, a jednocześnie respektować świętość miejsca. Projekt ten jest więc nie tylko kampanią wykopaliskową, ale przede wszystkim metodologicznym wyzwaniem, które uczy, jak łączyć rygorystyczne badania z poszanowaniem dla funkcji sakralnej tego miejsca.

Od dokumentacji po odkrycia – nowoczesne technologie w służbie wiary

Współczesna archeologia to nie tylko łopata i pędzel. W projekcie Hagia Polis ogromną rolę odgrywa dokumentacja cyfrowa: bazy danych, systemy GIS, trójwymiarowe modele, fotografia i techniki time-lapse. Dzięki temu każdy odkryty element jest skrupulatnie rejestrowany i udostępniany do dalszych analiz. To szczególnie istotne w miejscu tak wyjątkowym, gdzie każda ingerencja jest nieodwracalna.

Badania archeologiczne idą w parze z analizą źródeł pisanych – od starożytnych relacji pielgrzymów po dokumenty epigraficzne, ormiańskie, łacińskie, bizantyjskie i osmańskie. Dzięki temu możliwe jest krytyczne skonfrontowanie materialnych śladów z tekstami, które przez wieki kształtowały pamięć o tym miejscu. Znaleziska takie jak monety, inskrypcje czy przedmioty codziennego użytku pozwalają zajrzeć w życie dawnych mieszkańców i pielgrzymów. Z kolei badania archeobotaniczne i archeometryczne ujawniają środowisko naturalne i techniki budowlane, które współtworzyły historię Bazyliki.

Przyszłość badań – nowe pytania i nadzieje

Ostatnia część tomu poświęcona jest przyszłości projektu. Badania nie kończą się bowiem na wykopaliskach – każde odkrycie rodzi nowe pytania i otwiera nowe kierunki prac. Naukowcy eksperymentują z produkcją mozaik, tworzą bazy danych o chrześcijańskiej Jerozolimie, rozwijają nieinwazyjne metody identyfikacji szczątków zwierzęcych oraz wykorzystują robotykę do precyzyjnego mapowania wnętrz. Bazylika Grobu Pańskiego pozostaje więc żywym polem badawczym, które wciąż może nas zaskoczyć.

Projekt Hagia Polis pokazuje, że miejsca najświętsze wymagają nie tylko czci i modlitwy, ale także odpowiedzialnej opieki i zrozumienia. Dzięki pracy naukowców z Sapienza – Uniwersytetu w Rzymie, pod kierunkiem profesor Franceski R. Stasolli, możemy coraz lepiej poznawać historię miejsca, które od wieków jest sercem chrześcijaństwa. To dzieło, które łączy naukę z wiarą, przeszłość z teraźniejszością, a technikę z pamięcią – i przypomina nam, że Grobu Pańskiego nie można sprowadzić do prostych formuł, ale trzeba go przyjąć w całej jego złożoności.

Publikacja pierwszego tomu to dopiero początek. Przed nami kolejne tomy, które będą przybliżać światu bogactwo odkryć z Bazyliki Grobu Pańskiego. Dla nas, katolików, to także okazja, by z wdzięcznością spojrzeć na tych, którzy z oddaniem badają i chronią miejsce, gdzie Chrystus zmartwychwstał. Niech ta praca będzie świadectwem, że wiara i nauka mogą iść razem, służąc prawdzie i pamięci.