Męczennice z Nowogródka: ofiara za rodziny

Historia jedenastu sióstr nazaretanek, które oddały życie za mieszkańców Nowogródka, pozostaje jednym z najbardziej poruszających świadectw męczeństwa polskich zakonnic podczas II wojny światowej. Ich heroiczna decyzja, by oddać siebie za uwięzionych, do dziś budzi podziw i inspiruje do refleksji nad sensem ofiary i miłości bliźniego.

Przybycie do Nowogródka i posługa wśród mieszkańców

Siostry Nazaretanki przybyły do Nowogródka w 1929 roku, aby służyć tamtejszej ludności poprzez działalność edukacyjną i duszpasterską. Ich praca trwała także w trudnych czasach okupacji sowieckiej, a następnie niemieckiej. Mimo represji i ograniczeń nakładanych na zgromadzenie, siostry nieustannie pomagały mieszkańcom miasta, niosąc im wsparcie duchowe i materialne.

Aresztowania i dramatyczna decyzja

Latem 1943 roku Niemcy przeprowadzili w Nowogródku falę aresztowań, w wyniku której zatrzymano około 120 mieszkańców – w większości mężczyzn mających rodziny. Wszystkim zagrożono rozstrzelaniem. W obliczu tej tragedii przełożona wspólnoty, s. Maria Stella, wyraziła gotowość oddania życia przez siostry dla ocalenia aresztowanych. Deklaracja ta wkrótce nabrała dramatycznego znaczenia, gdyż los więźniów został zmieniony – część uwolniono, a pozostałych skierowano na roboty przymusowe do Niemiec. Jak wynika z zachowanych świadectw, wszyscy przeżyli wojnę.

Męczeńska śmierć jedenastu sióstr

31 lipca 1943 roku Nazaretanki otrzymały wezwanie na komisariat niemiecki. Z polecenia s. Stelli w domu pozostała s. Małgorzata Banaś, natomiast pozostałe jedenaście sióstr zgłosiło się wieczorem na komisariat. Noc spędziły w piwnicy, gdzie zostały uwięzione. Nad ranem 1 sierpnia Niemcy wywieźli je do lasu, kilka kilometrów od Nowogródka, i tam rozstrzelali. Śmierć poniosły: s. Maria Stella, s. Imelda, s. Rajmunda, s. Daniela, s. Kanuta, s. Sergia, s. Gwidona, s. Felicyta, s. Heleodora, s. Kanizja i s. Boromea. S. Małgorzata Banaś pozostała w Nowogródku, strzegąc pamięci o swojej wspólnocie i opiekując się miejscową ludnością.

Beatyfikacja i dziedzictwo męczennic

5 marca 2000 roku św. Jan Paweł II ogłosił jedenaście Nazaretanek błogosławionymi. Podczas uroczystości beatyfikacyjnej papież pytał, skąd siostry znalazły siłę, by ofiarować siebie za życie uwięzionych. Jego zdaniem odpowiedzią była dojrzewająca przez całe życie wiara, która w chwili próby doprowadziła je do gotowości oddania życia za innych. Papież odwołał się także do słów Ewangelii św. Jana o oddaniu życia za przyjaciół, nazywając zamordowane siostry dziedzictwem nie tylko Zgromadzenia Sióstr Najświętszej Rodziny z Nazaretu, ale całego Kościoła.

Historia męczennic jest szczególnie związana z charyzmatem Nazaretanek, którego centrum od początku stanowi rodzina. Śmierć ponad stu skazanych mężczyzn oznaczałaby tragedię dziesiątek rodzin, dlatego siostry odpowiedziały gotowością oddania własnego życia. Dziś nazywane są „Męczennicami za rodziny”. Pamięć o nich jest wciąż żywa – ich relikwie znajdują się m.in. w Nowogródku, a od 2024 roku także w rzymskiej bazylice św. Bartłomieja na Wyspie Tyberyjskiej, gdzie mieści się sanktuarium poświęcone nowym męczennikom XX i XXI wieku.

W 82. rocznicę męczeństwa do Nowogródka przyjechały najmłodsze Nazaretanki z Prowincji Warszawskiej, aby modlić się przy sarkofagu błogosławionych oraz na miejscu ich egzekucji. Był to symboliczny moment przekazania pamięci o Męczennicach kolejnemu pokoleniu sióstr. 83 lata po tych wydarzeniach historia ta pozostaje aktualna także poza samym zgromadzeniem. Tamte siostry, wobec terroru wojny i zagrożenia życia innych ludzi, nie zatrzymały niemieckiej machiny represji, ale zdecydowały o odpowiedzi na nią – wybrały gotowość oddania własnego życia za innych. Kościół pamięta o tym do dziś.